6 maart 2026 leestijd 26 minuten

Burgerparticipatie in De Wolden: van inspraak naar echte zeggenschap

In De Wolden kiezen we voor burgerparticipatie: dorpsbudgetten, right to challenge en beleid dat bewoners laat meebeslissen in alle dorpen samen.

Wat is een diepteblog? In onze diepteblogs laten we zien hoe onze voorstellen uit het partijprogramma zijn onderbouwd, met inhoud en duidelijke bronverwijzingen. Het zijn langere long reads voor iedereen die wil weten welke keuzes we voor De Wolden willen maken als we daarvoor gekozen worden.

De wereld verandert in hoog tempo en de uitdagingen van deze tijd zijn voelbaar tot in de haarvaten van onze lokale gemeenschappen. Ook in onze gemeente De Wolden, een uitgestrekte en groene plattelandsgemeente die in het begin van 2026 een thuis is voor 24.826 inwoners, staan we op een belangrijk kruispunt.¹ De beslissingen die we nu nemen, bepalen hoe onze dorpen er over tien, twintig of dertig jaar uitzien.

Waar de bevolking in eerdere decennia lokaal licht afnam, zien we nu een stabilisatie. Tegelijkertijd klinkt de roep om leefbaarheid, bestaanszekerheid en gemeenschapszin luider dan ooit.¹

In Nederland kampen we ondertussen met een sluimerende maatschappelijke crisis. Uit landelijk onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uit 2024-2025 blijkt dat er niet alleen sprake is van een vertrouwenscrisis, maar vooral van een betrouwbaarheidscrisis richting overheid en politiek.² Steeds meer mensen voelen zich niet gehoord, niet gezien en onvoldoende vertegenwoordigd. Ze maken zich zorgen over de richting van het land, de verharding in de samenleving en het vermogen van het bestuur om problemen als woningnood, energietransitie en afnemende bestaanszekerheid aan te pakken.⁴

Voor GroenLinks-PvdA De Wolden is het antwoord op deze onzekerheid en onvrede helder: het systeem moet weer dienstbaar worden aan de mens. De politiek moet uit de ivoren toren stappen en de regie teruggeven aan de samenleving. In dit uitgebreide visiedocument, een verdiepende analyse van ons partijprogramma, leggen we stap voor stap uit hoe we deze andere politieke koers voor ons zien. Een koers die niet draait om kille cijfers of kortetermijnbelangen, maar om drie pijlers: een gezond leven, een eerlijk inkomen en een sterke, solidaire en zorgzame gemeenschap.⁷

Daarbij staat de unieke kracht van onze zeventien dorpen en het eeuwenoude Drentse naoberschap centraal.⁷

De filosofie van GroenLinks-PvdA De Wolden rust op drie rode draden die door al ons beleid lopen. Ten eerste geloven we in de verbinding tussen generaties. Jong en oud moeten niet langs elkaar heen leven in gescheiden werelden, maar met elkaar verbonden zijn, omdat we samen sterker staan. Ten tweede kiezen we bewust voor een gezonde leefomgeving. Onze gezondheid en die van de natuur om ons heen zijn ons grootste goed. Dat betekent dat we grenzen moeten stellen aan wat de aarde aankan. Ten derde bouwen we aan de kracht van onze solidaire gemeenschap. In De Wolden laten we niemand aan de kant staan.⁷

Deze visie is geen abstract ideaal, maar een noodzaak om onze dorpen leefbaar te houden. Daarbij hanteren we een helder ruimtelijk principe: de natuurlijke eigenschappen van bodem en watersysteem zijn weer leidend in onze keuzes. Het uitgangspunt ‘niet alles kan overal’ zien wij niet als beperking, maar als een garantie voor de kwaliteit van onze leefomgeving op de lange termijn.⁷

Leven en wonen: volkshuisvesting als publieke taak

Een betaalbaar, duurzaam en vooral veilig thuis is een fundamenteel grondrecht. Het is de basis van waaruit je je leven opbouwt, een gezin sticht en meedoet in de samenleving. Toch is de realiteit in 2026 dat de woningmarkt is verworden tot een verdienmodel voor speculanten en beleggers, waardoor een eigen plek voor veel mensen onbereikbaar is geworden.⁷

Ook in de gemeente De Wolden voelen we de pijn van deze landelijke crisis. Starters staan buitenspel omdat ze de torenhoge hypotheken niet kunnen dragen. Ouderen in grote eengezinswoningen kunnen niet doorstromen bij gebrek aan geschikte alternatieven. Ondertussen stijgen de huren veel sneller dan de lonen. Voor GroenLinks-PvdA De Wolden is het duidelijk dat de vrije markt dit probleem niet gaat oplossen. De gemeente moet haar historische kerntaak als volkshuisvester herpakken en de regie stevig in eigen handen nemen.⁷

Regie, betaalbaarheid en slimme samenwerking

Om de woningnood lokaal aan te pakken, moet het huidige ad-hocbeleid plaatsmaken voor een strategische en langdurige visie. We stoppen met gefragmenteerde beslissingen en herijken de woonvisie volledig. Daarbij introduceren we een transparante meerjarenkansenkaart. Op deze kaart brengen we voor de hele gemeente in beeld welke ontwikkellocaties beschikbaar zijn en wat er in de toekomst mogelijk is, zodat voor iedere inwoner en initiatiefnemer duidelijk is wat de kaders zijn.⁷

Voor goede initiatieven vanuit de dorpen hanteren we het positieve uitgangspunt ‘ja, mits’ in plaats van het bureaucratische ‘nee, tenzij’.

De belangrijkste en meest ingrijpende beleidskeuze is dat de gemeente weer gaat optreden als actieve bouwer en maatschappelijke partner. Op gronden die de gemeente in eigendom heeft, willen we zelfstandig, zonder winstoogmerk, betaalbare woningen ontwikkelen.⁷

We weten dat de grondkosten vaak de grootste belemmering vormen voor jonge starters uit onze dorpen. Daarom willen we werken met constructies zoals gedeelde aankoop en uitgestelde betalingen. De gemeente schiet dan de kosten voor de bouwgrond voor, waardoor de starter in eerste instantie alleen de daadwerkelijke bouwkosten van het huis hoeft te financieren. Dit verlaagt de instapdrempel aanzienlijk en maakt een koopwoning bereikbaar voor een hele nieuwe generatie.⁷

Voor de sociale huursector is een inhaalslag nodig. We sturen actief op een inclusieve en rechtvaardige mix van woningen en leggen vast dat bij elk nieuwbouwproject in De Wolden minimaal dertig procent van de woningen bestemd is voor de sociale huur.⁷

Om de bouw van deze woningen te versnellen, zetten we een slimme samenwerking op met lokale woningcorporaties zoals Actium. Nu zien we dat corporaties soms terughoudend zijn met bouwen vanwege de grote financiële risico’s in de voorbereidingsfase. In onze visie neemt de gemeente dat risico volledig over. De gemeente ontwikkelt en bouwt, terwijl de corporatie in het voortraject adviseert over de benodigde woningtypen en de woningen na oplevering direct in beheer neemt.⁷

Daarnaast pakken we speculanten en beleggers aan die woningen opkopen om ze leeg te laten staan of tegen woekerprijzen te verhuren. Huizen zijn om in te wonen, niet om aan te verdienen. Daarom voeren we een strikte zelfbewoningsplicht in voor nieuwbouwwoningen, zodat een goed huis in een fijne buurt weer bereikbaar wordt voor de mensen die er daadwerkelijk een leven willen opbouwen.⁷

Knelpunten op de woningmarkt in De Wolden

Maatregelen GroenLinks-PvdA

Beoogd maatschappelijk resultaat

Jongeren en starters kunnen de hoge hypotheeklasten inclusief grondkosten niet dragen.

Gemeente biedt constructies aan met uitgestelde betaling voor de grond. Verlaging van de financiële instapdrempel; behoud van jongeren voor de vitaliteit van de dorpen.

Chronisch tekort aan sociale huurwoningen leidt tot lange wachtlijsten en uitsluiting.

Harde eis van minimaal 30% sociale huur bij elk nieuwbouwproject. Gemengde, inclusieve wijken waar mensen met verschillende inkomens samenleven.

Woningcorporaties bouwen te traag door externe financiële en planologische risico's.

Gemeente bouwt zelf en neemt het risico weg; corporatie neemt direct in beheer. Drastische versnelling van de bouwproductie onder strikte publieke regie.

Woningen worden opgekocht door beleggers en speculanten, wat prijzen opdrijft.

Invoering van een actieve en streng gehandhaafde zelfbewoningsplicht. Stabilisatie van de huizenprijzen; huizen blijven beschikbaar voor lokale woningzoekenden.

Nieuwe woonvormen: ruimte voor verbondenheid

Het oplossen van de woningnood gaat voor GroenLinks-PvdA over veel meer dan alleen extra huizen bouwen. Het gaat om het creëren van leefbare gemeenschappen. In een tijd van demografische krimp op sommige plekken en toenemende vergrijzing ¹¹ is het nodig om slimmer en creatiever met onze bestaande ruimte om te gaan.

Onderzoek van het SCP naar sociale cohesie laat zien dat de fysieke woonomgeving veel invloed heeft op hoe mensen met elkaar omgaan, of ze elkaar vertrouwen en hoe verbonden ze zich voelen met hun buurt.¹²

Daarom stimuleren wij actief nieuwe, collectieve woonvormen. Denk aan moderne hofjes waar jong en oud bewust samenwonen, of bewonerscollectieven die samen een vrijkomend groot boerenerf opkopen en herontwikkelen tot meerdere wooneenheden.⁷

In zulke woonvormen ontstaat vanzelf een vorm van wederkerigheid. Een jong gezin neemt bijvoorbeeld een boodschap mee voor de oudere buurvrouw, terwijl zij op haar beurt een oogje in het zeil houdt of een middag op de kinderen past. Dit herontdekte, gemoderniseerde naoberschap is van grote waarde. Het vermindert eenzaamheid — wat volgens recente cijfers van het CBS bij ongeveer tien procent van de 15-plussers een ernstig probleem is ¹⁵ — en verlaagt tegelijk de druk op de professionele zorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).⁷

Naast nieuwbouw moedigen we ook de transformatie van de bestaande woningvoorraad aan. Het splitsen van grote, verouderde woningen en het ombouwen van leegstaande stallen en winkels in de dorpskernen tot duurzame woonruimtes wordt door de gemeente niet afgeremd met regels, maar juist actief begeleid.

Wonen moet bovendien duurzaam zijn. Duurzaam wonen is goed voor je portemonnee, voor je gezondheid en voor het klimaat. De gemeente neemt een proactieve, helpende rol bij de verduurzaming van bestaande woningen. We wachten niet af tot inwoners het gemeentehuis weten te vinden, maar komen naar de wijken toe met onafhankelijk advies en praktische ondersteuning bij het aanvragen van subsidies voor isolatie of warmtepompen.

Voor alle nieuwbouw wordt energieneutraal de ondergrens. We stimuleren biobased bouwen met gezonde, natuurlijke materialen en eisen dat er altijd natuurinclusief wordt gebouwd, met ingebouwde nestkasten voor vogels en vleermuizen. Nieuwe huizen moeten bovendien levensloopbestendig zijn, zodat je er veilig en comfortabel kunt blijven wonen, in elke levensfase.⁷

Mobiliteit: mensen op de eerste plaats

Een buurt waar mensen de ruimte krijgen in plaats van auto's, is een buurt die leeft. Verkeersveiligheid en toegankelijkheid zijn basisvoorwaarden voor een vitale gemeenschap. Iedereen moet zich vrij en veilig kunnen bewegen: een kind dat voor het eerst zelfstandig naar de basisschool fietst, iemand met een rollator of een sportieve inwoner die een rondje hardloopt.

Daarom draaien we de prioriteiten in de openbare ruimte om: de veiligheid van voetgangers en fietsers staat altijd voorop. Het verkeer moet zich aanpassen aan de leefomgeving, niet andersom. Binnen de bebouwde kom van onze dorpen wordt 30 kilometer per uur de norm. Op de verbindingswegen daarbuiten gaat de snelheid naar 60 kilometer per uur.⁷ We combineren deze duidelijke regels met zichtbare, effectieve handhaving om hardrijders aan te pakken.

Zwaar vrachtverkeer en groot landbouwverkeer horen niet thuis in smalle dorpsstraten. In overleg met de agrarische en logistieke sector ontwikkelen we voorkeursroutes die zwaar verkeer veilig buiten de woonkernen om leiden.

Toegankelijkheid is voor GroenLinks-PvdA een harde voorwaarde. Een voorziening die niet voor iedereen te gebruiken is, vinden wij niet af. Een drempel, hoe klein ook, mag nooit de reden zijn dat iemand wordt uitgesloten van het sociale leven. Bij elke herinrichting van straten en bij de bouw van openbare gebouwen is drempelvrije toegankelijkheid voor rolstoelen en kinderwagens een vaste eis.⁷

In een uitgestrekte gemeente als De Wolden is het een uitdaging om overal te komen zonder eigen auto. Toch is mobiliteit nodig om mee te kunnen doen in de samenleving. We investeren daarom in slimme, sociale alternatieven. GroenLinks-PvdA wil het initiatief ‘De Wolden Vervoert’ gericht versterken en professionaliseren, zodat het een volwaardig en rolstoeltoegankelijk alternatief wordt voor inwoners zonder eigen auto.

We omarmen initiatieven waarbij inwoners minder mobiele buren vervoeren. Om dit ‘rijden voor de buurt’ te stimuleren, onderzoeken we een financiële tegemoetkoming voor deze vrijwilligers, bijvoorbeeld via een gerichte korting op hun autokosten.⁷ Samen met de buurgemeenten in de Regio Zwolle voeren we daarnaast een actieve lobby richting de provincie Drenthe en het Rijk voor beter en frequenter openbaar vervoer.

Natuur en gezondheid: de 3-30-300 vuistregel als harde norm

Groen in onze directe woonomgeving is geen esthetische luxe, maar een medische en ecologische noodzaak. Een leefomgeving met voldoende bomen en planten vermindert stress, nodigt uit tot bewegen en ontmoeten, verlaagt de temperatuur tijdens steeds hetere zomers en vangt overtollig regenwater op. Wetenschappelijk onderzoek en projecten van de Academische Werkplaats Gezonde Leefomgeving en GGD'en laten keer op keer een sterke, positieve relatie zien tussen de aanwezigheid van stedelijk of dorpsgroen en de mentale en fysieke gezondheid van bewoners.¹⁶

Om te zorgen dat iedere inwoner van De Wolden in de praktijk profiteert van deze voordelen, omarmt GroenLinks-PvdA de internationaal bekende 3-30-300 vuistregel van professor Cecil Konijnendijk.¹⁷ Deze duidelijke en meetbare methode wordt het centrale uitgangspunt voor al ons groenbeleid. De regel is helder:

3 bomen zichtbaar: vanuit elk woonhuis in de gemeente moet je minimaal drie flinke, volwassen bomen kunnen zien. Dit visuele contact met de natuur is belangrijk voor je psychisch welbevinden.
30% bladerdek: elke buurt en wijk moet voor ten minste dertig procent uit kroonbedekking (bladerdek) bestaan. Dit zorgt voor schaduw en verkoeling tijdens hittegolven, verbetert de lokale luchtkwaliteit en biedt leefruimte aan talloze vogelsoorten.
300 meter tot een park: iedere inwoner woont op maximaal driehonderd meter wandelen van een rustige, kwalitatief goede en toegankelijke groene verblijfsplek of park.⁷

We voegen direct de daad bij het woord met een ambitieuze, dubbele belofte. Aan de ene kant investeren we fors in nieuwe aanplant: de doelstelling is om ten minste één nieuwe boom per inwoner per jaar te planten. Daarmee levert De Wolden een grote bijdrage aan de landelijke en Drentse opgave om het bosareaal in tien jaar tijd met tien procent te vergroten.⁷

Aan de andere kant beschermen we wat we al hebben. Nieuwe bomen planten heeft weinig zin als we volwassen bomen zonder goede reden laten kappen voor kortetermijnbelangen. Daarom herintroduceren we de kapvergunning. Het kappen van een gezonde, waardevolle boom mag geen automatisme zijn. "We heten niet voor niets De Wolden, en zonder bomen hebben we geen Wolden," is ons uitgangspunt.⁷

Inheemse biodiversiteit en strijd tegen landbouwgif

Een sterke natuur vraagt om bewuste ecologische keuzes. Bij nieuwe aanplant in de openbare ruimte kiezen wij daarom consequent voor inheemse bomen en planten die van nature in het Drentse zandlandschap thuishoren. Deze soorten gedijen beter, vragen minder onderhoud en leveren grote ecologische winst op. Waar een geïmporteerde, uitheemse boomsoort soms slechts enkele tientallen insecten voedt, vormt een inheemse zomereik een levendig ecosysteem en een thuis voor meer dan vierhonderd verschillende diersoorten.⁷

Deze inheemse biodiversiteit levert bovendien belangrijke 'ecosysteemdiensten' aan de omliggende landbouw, bijvoorbeeld in de vorm van natuurlijke plaagbestrijding. Om deze kwaliteit structureel te borgen, leggen we de 'Basiskwaliteit Natuur' juridisch vast in het Omgevingsplan. Dit wordt de ondergrens voor alle ruimtelijke ontwikkelingen. Versnipperde stukjes natuur verbinden we via nieuwe ecologische zones, zodat dieren en planten zich weer vrij kunnen verspreiden.⁷

Maar onze verantwoordelijkheid gaat verder. De gezondheid van onze inwoners, en in het bijzonder van opgroeiende kinderen, is voor ons het allerbelangrijkste. Dit principe weegt in onze besluitvorming altijd zwaarder dan het economische belang van een individuele ondernemer of een specifieke landbouwteelt. De blootstelling aan chemische bestrijdingsmiddelen baart ons ernstige zorgen. GroenLinks-PvdA streeft naar een volledig gifvrije landbouw. Op weg daarnaartoe nemen we nu al stevige, lokale beschermingsmaatregelen.

We creëren wettelijk verankerde, gezonde bufferzones rondom gevoelige bestemmingen. In een straal van minimaal vijfhonderd meter rondom scholen, kinderdagverblijven, speeltuinen, woonwijken en kwetsbare Natura-2000-gebieden stellen we een totaalverbod in op het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen.⁷ Daarnaast trekken we een duidelijke, harde rode streep bij de intensieve, niet-biologische lelieteelt. Deze vorm van landbouw, die gepaard gaat met een disproportioneel en intensief gebruik van schadelijke spuitmiddelen, past niet in een gezonde leefomgeving en is wat ons betreft ongewenst in De Wolden. De bescherming van de volksgezondheid en de drinkwaterkwaliteit gaat altijd voor.⁷

Ook maken we lokaal werk van het herstel van beekdalsystemen, zodat water langer wordt vastgehouden in tijden van droogte. Daarnaast stappen we over op diervriendelijke, gedimde straatverlichting om de unieke duisternis van de Drentse sterrenhemel en het bioritme van nachtdieren te herstellen.⁷

De energietransitie: van onderop en lokaal eigendom

De opwarming van de aarde dwingt ons tot de grootste verbouwing van Nederland in de naoorlogse geschiedenis. Het rapport Nederland 100% duurzame energie in 2030 van Stichting Urgenda laat zien dat een volledige overstap naar hernieuwbare energie technisch en economisch haalbaar is, mits er daadkrachtig wordt gehandeld en alle zeilen worden bijgezet in energiebesparing en de uitrol van schone bronnen.¹⁹

Toch verloopt de realiteit weerbarstiger. We zien dat landelijke en provinciale doelen vaak botsen met lokaal draagvlak en de belangen van bewoners.²⁰ Voor GroenLinks-PvdA De Wolden is het duidelijk: de energietransitie kan alleen slagen als deze lokaal geworteld is, rechtvaardig is georganiseerd en het landschap met respect behandelt. Het mag geen verdienmodel worden van grote, buitenlandse energiemultinationals die de winsten wegsluizen, maar moet een motor worden voor de lokale economie.

De eerste en belangrijkste stap in deze transitie is energie besparen. De schoonste en goedkoopste energie is de energie die we niet gebruiken. Uit onafhankelijke onderzoeken van TNO blijkt dat de energiearmoede in Nederland in 2024 is opgelopen tot 6,1 procent, waarbij huishoudens in slecht geïsoleerde woningen de rekening letterlijk niet meer kunnen betalen.²¹

Om deze energiearmoede direct en effectief aan te pakken, kiest de gemeente voor een proactieve rol. We bieden inwoners actieve, laagdrempelige hulp bij het isoleren van hun woningen en het installeren van warmtepompen, inclusief ondersteuning bij het financiële woud aan subsidies.⁷

Wanneer we kijken naar het opwekken van schone stroom uit zon en wind, maken we weloverwogen keuzes die passen bij de schaal en identiteit van De Wolden. De hoogste prioriteit ligt bij zon op dak. Elk geschikt dak van een woning, boerderij of loods moet worden benut. Daarnaast kijken we naar innovatief meervoudig ruimtegebruik, zoals zonnepanelen als overkapping boven parkeerplaatsen of fietspaden.

Het volleggen van kostbare, vruchtbare landbouwgrond met zonnepanelen (zon op land) staan we alleen toe onder strenge ecologische voorwaarden. Denk aan combinaties met natuurontwikkeling of agro-fotovoltaïsche toepassingen, waarbij er nog steeds voedsel verbouwd kan worden onder de panelen. Voor windenergie zijn de kaders helder: grootschalige windparken passen vanwege de grote landschappelijke impact niet in de visie van De Wolden. We zien wél veel potentie in kleinschalige boerenerf-windmolens die goed in het landschap passen. Kernenergie is uitgesloten als optie.⁷

Energiecoöperaties en de democratisering van stroom

Het meest vernieuwende aspect van ons energiebeleid is de visie op eigenaarschap. Participatie gaat niet alleen over meepraten, maar vooral over meebeslissen en meeprofiteren. Lokale energie-initiatieven en energiecoöperaties, waarin inwoners zich verenigen om hun dorp of wijk te vergroenen, zijn van grote waarde voor de energietransitie.²²

De kracht van deze burgercollectieven zit niet alleen in de opwek van stroom, maar juist in het creëren van lokaal draagvlak, eigenaarschap en het versterken van de gemeenschap. Burgers veranderen van passieve stroomafnemers in actieve ‘prosumenten’.²³

Wat nu ontbreekt is dat de gemeente deze beweging van onderop consequent ondersteunt. GroenLinks-PvdA wil niet afwachten tot de markt de problemen oplost, maar de vorming van energiehubs actief stimuleren. In dit perspectief wekt een straat, buurt of dorp gezamenlijk stroom op met zonnepanelen, wordt het overschot lokaal opgeslagen in een centrale buurtbatterij en wordt deze energie onderling eerlijk verdeeld en gebruikt.⁷

Dit helpt om overbelasting van het elektriciteitsnet (netcongestie) te voorkomen en houdt de opbrengsten binnen de gemeentegrenzen. Bij ieder lokaal energieproject geldt een harde spelregel: de opbrengsten en de democratische zeggenschap blijven volledig bij de inwoners zelf, via ten minste vijftig procent lokaal financieel eigendom.⁷ Zo verlagen we de collectieve energierekening en vloeit de winst terug naar investeringen in het dorp, zoals het dorpshuis of de speeltuin.

Economie en bestaanszekerheid: een eerlijke waardeverdeling

Een lokale economie is pas succesvol en veerkrachtig als die is ingebed in de ecologische realiteit en als de welvaart eerlijk wordt gedeeld. De Wolden is het uitgesproken groene, rustige hart van de dynamische Regio Zwolle. Onze echte economische kracht en unieke positie liggen niet in asfalt en grote industrieterreinen, maar in de kwaliteit van ons weidse landschap, de rust en de ruimte.⁷

Transformatie van de landbouw

Dit groene kapitaal staat onder zware druk. We steken niet de kop in het zand voor de grote opgave waar de agrarische sector in De Wolden voor staat. De grenzen van wat de natuur, het klimaat en het bodem- en watersysteem aankunnen, zijn op veel plekken bereikt of overschreden.

Toch zien wij deze onvermijdelijke landbouwtransitie niet als een bedreiging, maar als een kansrijke weg naar gezonde en duurzame verdienmodellen voor onze boeren. Innovatieve concepten, zoals het Urgenda 7-vinkjesproject—dat samen met boeren toewerkt naar een regeneratieve, natuurinclusieve landbouw met herstel van biodiversiteit en een levende bodem—laten zien dat een andere koers mogelijk én winstgevend is.²⁴

Binnen De Wolden wordt de ecologische draagkracht van een gebied het logische vertrekpunt. Pas als we weten wat de bodem en het watersysteem aankunnen, bepalen we welk type landbouw of teelt daar floreert.⁷ Boeren zijn voor ons niet langer alleen producenten van bulkvoedsel voor de wereldmarkt, maar onmisbare beheerders en hoeders van ons landschap.

GroenLinks-PvdA wil dat deze maatschappelijke dienst wordt beloond. Boeren moeten een structurele, eerlijke en reële financiële vergoeding krijgen voor het creëren van kruidenrijk grasland, het herstellen van landschapselementen en de aanleg van natuurvriendelijke, glooiende oevers die de biodiversiteit bevorderen.⁷

Tegelijkertijd ondersteunen we korte voedselketens, zoals Herenboerderijen en lokale voedselcoöperaties. Zo komen producent en consument weer dichter bij elkaar en blijft de marge bij de boer, in plaats van bij de supermarktketen.

Kwaliteit boven kwantiteit: nee tegen anonieme distributiecentra

In ons economisch beleid maken we duidelijke ruimtelijke keuzes. We zeggen resoluut ‘nee’ tegen de komst van massale, anonieme distributiecentra. Dat is geen kwestie van smaak, maar een bewuste economische keuze. Deze ‘lege dozen’ nemen veel kostbare ruimte in, zorgen voor een grote stroom vrachtverkeer, tasten ons landschappelijk kapitaal aan en leveren relatief weinig hoogwaardige, duurzame banen op voor inwoners van De Wolden.⁷

Door onze rust en ruimte op te offeren voor logistieke blokkendozen, zetten we de bijl aan de wortel van de economische sector die voor De Wolden juist het meest waardevol is: de vrijetijdseconomie, recreatie en duurzaam toerisme. Daarom investeren we in hoogwaardige recreatieve netwerken, met toegankelijke (rolstoelvriendelijke) wandel-, fiets- en ruiterpaden. Ook faciliteren we kleinschalige, landschappelijk passende verblijfsrecreatie, zoals boerderijkamers in leegkomende schuren. Dit versterkt direct de lokale middenstand en horeca en zorgt voor vitale, levendige dorpen.⁷

Voor bestaande bedrijventerreinen voeren we een actief vergroeningsbeleid, waarbij natuurinclusief ontwerpen en bouwen de norm wordt.

Bestaanszekerheid: een vangnet met waardigheid

Een sterke economie faalt als mensen aan de onderkant uitvallen. In een welvarend land als Nederland, en zeker in een rijke gemeente als De Wolden, is het onacceptabel dat inwoners in armoede of chronische financiële onzekerheid leven. Werk is voor veel mensen de motor voor integratie, zingeving en talentontwikkeling. Toch is deelname aan de betaalde arbeidsmarkt niet voor iedereen, of niet op elk moment, vanzelfsprekend. Voor wie ondersteuning nodig heeft, moet de overheid een betrouwbaar en menselijk vangnet bieden.

Een belangrijke pijler uit ons programma is de erkenning van de waarde van onbetaalde maatschappelijke inzet. De hoge vrijwilligersinzet in De Wolden is een sterke basis, maar vraagt om beleid dat mensen niet afremt met wantrouwen of starre regels. Toch zien we dat mensen die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering soms worden belemmerd in hun bijdrage door starre regels, terwijl zij juist via vrijwilligerswerk veel waarde toevoegen aan de zorgzame gemeenschap. GroenLinks-PvdA breekt met wantrouwende participatiesystemen en stelt een vaste vrijwilligersvergoeding van €100 netto per maand voor, voor inwoners in de bijstand die zich structureel inzetten voor de gemeenschap.⁷ Dit is geen liefdadigheid, maar een erkenning van hun harde werk en een belangrijk steuntje in de rug om bestaanszekerheid te vergroten en armoede te bestrijden.

Het voorkomen van complexe, verlammende schulden heeft hoge prioriteit. We zetten in op laagdrempelige budgetcoaches die niet oordelen, maar praktisch naast je staan om financiën te ordenen en het woud aan regelingen inzichtelijk te maken.⁷ Verder investeren we in sociaal ontwikkelbedrijf STARK, zodat dit de springplank blijft voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en voor nieuwkomers. Nieuwe inwoners die vluchten voor oorlog verdienen in De Wolden een ruimhartig welkom, intensieve begeleiding, directe taallessen en koppeling aan lokale werkgevers. Uit onderzoek blijkt consequent dat werkparticipatie een van de meest robuuste manieren is voor succesvolle integratie.⁷ Bovendien treden we hard op tegen de uitbuiting en slechte huisvesting van arbeidsmigranten die onze lokale economie draaiende houden; de primaire verantwoordelijkheid ligt hiervoor bij malafide werkgevers en uitzendbureaus.

Welzijn, jeugd en de zorgzame gemeenschap

Een dorp vormt het cement van onze samenleving. In de visie van GroenLinks-PvdA zijn publieke basisvoorzieningen zoals het dorpshuis, de bibliotheek, de lokale basisschool en het zwembad het kloppende hart van deze gemeenschap. Ze halen mensen uit hun isolatie, bevorderen gezondheid en maken sociale ontmoetingen tussen verschillende groepen mogelijk.

Voor ons zijn dit geen abstracte kostenposten waarop naar believen kan worden bezuinigd, maar langjarige investeringen in de leefbaarheid en het geluk van alle inwoners. Als dat financieel nodig is om het voorzieningenniveau in de dorpen op peil te houden, deinst de partij er niet voor terug om te kiezen voor een gerichte, solidaire verhoging van de lokale belastingen (OZB).⁷ Solidariteit betekent dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen.

Om dit te bereiken, voeren we concrete maatregelen in. Wij vinden dat zwemveiligheid een publieke taak is. Daarom stellen we voor om ieder kind dat deelneemt aan het reguliere schoolzwemmen een gratis zwemabonnement aan te bieden, wat bovendien de exploitatie van de lokale zwembaden direct ondersteunt.⁷

Onze dorpshuizen krijgen een belangrijke upgrade. In de vijf grootste kernen (Ruinen, Ruinerwold, Koekange, De Wijk en Zuidwolde) fungeren ze als hubs waar ook gemeentelijke diensten en bibliotheekservices terechtkunnen. Bovenal maken we van deze dorpshuizen fysieke, veilige havens waar inwoners op kunnen terugvallen in tijden van calamiteiten, zoals langdurige netcongestie, grootschalige stroomuitval of ontwrichtende cyberincidenten.⁷

Aandacht voor de mentale veerkracht van jongeren

GroenLinks-PvdA blijft strijden voor het behoud van kleine basisscholen en wil deze doorontwikkelen tot Integrale Kindcentra (IKC's) met een ononderbroken leerlijn, ruime openingstijden en een modern, goed geventileerd binnenklimaat.⁷

We kijken ook kritisch naar de bredere ontwikkeling van jongeren. Recente verkenningen en rapporten van de Sociaal-Economische Raad (SER) en het SCP (Naar een toekomst die jongeren toekomt) luiden de noodklok over de grote druk waaronder de huidige generatie opgroeit.²⁵ Jongeren in Nederland ervaren een hoge prestatiedruk, chronische stress over de ontoegankelijke woningmarkt en fundamentele zorgen over klimaatverandering. Dat vraagt veel van hun mentale veerkracht en welzijn.²⁵

De gemeente De Wolden moet hierin een duidelijke compenserende taak pakken. Jong zijn op het platteland moet weer draaien om onbezorgdheid, ontwikkeling en verbinding. We erkennen daarom dat jongeren een sterke behoefte hebben aan hun eigen fysieke domeinen en veilige plekken.

In plaats van jeugdketen en hangplekken krampachtig te verbieden en te bestrijden, wil GroenLinks-PvdA de methodiek van ‘Keten United’ gebruiken voor voorlichting over alcohol, brandveiligheid en het betrekken van ouders.⁷ Daarnaast investeren we budget in de realisatie van structurele Jongeren Ontmoetings Plekken (JOP's) in de dorpen.

Rond de oudjaarsviering zoeken we actief naar een evenwicht tussen cultuur en veiligheid. Het sociale en verbindende carbidschieten op open velden buiten de wijken koesteren we als traditie. Tegelijk trekken we een harde grens bij de overlast en het gevaar van zwaar particulier knalvuurwerk in dichtbebouwde woonstraten.⁷ Met de landelijke wetgeving die wijst op een algemeen verbod in 2026 faciliteert de gemeente alternatieve, veilige dorpsfeesten rond de jaarwisseling in de grote kernen.

Preventieve zorg in de buurt

In ons gezondheids- en Wmo-beleid staat niet langer de diagnose of de fysieke beperking centraal, maar de intrinsieke kracht en wensen van de mens. Professionele zorg moet beschikbaar zijn als het nodig is, maar we zetten de grootste stappen door problemen te voorkomen. Daarom investeren wij in zichtbare, laagdrempelige en herkenbare buurtteams. Zij fungeren als veilige vertrouwenspersonen in de wijk.

Doordat zij aanwezig zijn in het weefsel van het dorp, signaleren zij vroegtijdig beginnende eenzaamheid, escalerende schulden of oplopende spanningen in een gezin. Zo kunnen problemen in de kiem worden gesmoord.⁷ In het geval van jeugdzorg is het uitgangspunt dat kinderen en jongeren te allen tijde in hun eigen, vertrouwde omgeving blijven wonen. Met lokale projecten, waaronder 'Moeders van De Wolden', laten we zien hoe de eigen gemeenschap overbelaste gezinnen tijdelijk kan ontlasten met gewoon menselijk contact en praktische hulp.⁷

Ook veiligheid is een basisvoorwaarde. GroenLinks-PvdA gelooft dat polarisatie en ondermijning niet succesvol kunnen worden weggenomen door met de harde vuist op tafel te slaan. Repressie creëert vaak verdere verwijdering. In plaats daarvan kiezen we bewust voor de moeilijke, maar duurzame weg van verbinding en actieve buurtbemiddeling via de buurtteams. Conflicten tussen buren of ondernemers worden via onafhankelijke bemiddelaars op neutraal terrein uitgesproken.⁷

Voor discriminatie, asociaal gedrag of uitsluiting van de LHBTIQA+-gemeenschap is géén millimeter ruimte in De Wolden. De gemeente treedt daar direct en onverbiddelijk tegen op om de sociale veiligheid en inclusie van iedere inwoner te garanderen.

Democratische vernieuwing: eigenaarschap en dorpsbudgetten

Al deze beleidsplannen, of ze nu gaan over het woningtekort, de energietransitie of de jeugdzorg, zijn gedoemd te mislukken als de fundamentele relatie en het wederzijdse vertrouwen tussen het gemeentebestuur en de inwoner niet wordt hersteld. Onderzoeken van instituten zoals de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en het SCP geven een luid en duidelijk signaal: het functioneren van de lokale democratie moet drastisch verbeteren.²⁹

Burgers willen best meedenken over de koers van hun land en leefomgeving, maar eisen terecht dat hun inbreng er ook écht toe doet. Ze willen invloed uitoefenen en serieus genomen worden.²⁹

Om deze betrouwbaarheidscrisis ² op te lossen, kiest GroenLinks-PvdA in De Wolden voor een radicale koerswijziging. De gemeente moet afscheid nemen van haar traditionele rol als bureaucratisch en besluitvormend bolwerk dat van bovenaf plannen uitrolt over de dorpen. Ze moet transformeren naar een dienende partner die naast de burger staat, initiatieven faciliteert en vertrouwen geeft.⁷

Het sleutelwoord is de verschuiving van de klassieke trede van de participatieladder – het louter informeren of inspreken, waarbij burgers achteraf mogen reageren op vrijwel afgeronde plannen – naar het niveau van volledige coproductie en meebeslissen.³¹

Het succes van de dorpsvisies en eigen regie

Het fundament voor deze nieuwe democratische beweging wordt gevormd door de breed gedragen dorpsvisies. Wij vertrouwen op de kennis, het historische besef en de daadkracht die aanwezig is in onze zeventien dorpen. De gemeente heeft met een reeks lokale experimenten en regelingen inmiddels een schat aan wetenschappelijk geëvalueerde praktijkervaring opgebouwd die aantoont dat bewonersinitiatieven werken.

Een bekend voorbeeld hiervan was het pilotproject ‘EigenWijsheid De Wolden’. In een intensief samenwerkingstraject tussen de gemeente, Dorpsbelangen, stichting BOKD, CMO STAMM en de provincie Drenthe gingen dorpen zoals Fort, Drogteropslagen, Linde, Ruinen en Koekange aan de slag. Zij smeedden hun eigen, zelfgeschreven dorpsvisies om tot concrete, visuele uitvoeringsparagrafen en ‘praatplaten’.³³ In dit lerende proces dicteerde de gemeente niet het format, maar faciliteerde zij de maatwerkoplossingen en het communicatieproces. Zo bleef de regie volledig bij de inwoners.³³

Nog overtuigender zijn de resultaten van de meerjarige gemeentelijke subsidieregeling ‘Initiatiefrijk De Wolden’. Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de regeling voerde het onafhankelijke Trendbureau Drenthe eind 2025/begin 2026 een diepgaande evaluatie uit naar de maatschappelijke impact.³⁴ De cijfers uit dit onderzoek onderstrepen de visie van GroenLinks-PvdA: als je bewoners vertrouwen en een beetje geld geeft, verzetten ze bergen.

Impact 'Initiatiefrijk De Wolden' (2015 - 2025/2026)

Gerealiseerde resultaten en wetenschappelijke conclusies

Aantal lokale initiatieven 202 projecten die direct voortkwamen uit de wensen van dorpsgemeenschappen.

Financiële investering gemeente € 3.037.123,80 aan gemeenschapsgeld als startkapitaal voor de projecten.

Totale gecreëerde maatschappelijke waarde € 11.458.371,37. Elke gemeentelijke euro werkte als een sterke hefboom om cofinanciering en fondsen van buitenaf naar De Wolden te halen.

Vrijwilligersinzet en sociale cohesie 63.010 geregistreerde en bewezen uren aan onbetaald vrijwilligerswerk.

Diepere kwalitatieve impact (SCP/Trendbureau) Inwoners ervaren echt eigenaarschap. Het slaat een brug van onderling wantrouwen naar diep sociaal vertrouwen, verbindt generaties bij fysieke projecten (zoals het Roekpad in Echten) en herstelt de geloofwaardigheid van de lokale overheid. Zonder deze regeling was de gemeente merkbaar ‘schraler’ achtergebleven.

Geïnspireerd door dit succes maakt het programma van GroenLinks-PvdA een grote structurele sprong voorwaarts: de invoering van structurele, ongeoormerkte dorpsbudgetten via burgerbegroting. Inwoners bepalen via hun eigen dorpsvisies niet alleen wat de prioriteiten zijn – of het nu gaat om een natuurspeeltuin, het vergroenen van de bestrating of de aanschaf van een elektrische deelauto – maar krijgen ook de onvoorwaardelijke controle over het budget om deze plannen zelf uit te voeren.⁷

Dit is geen vrijblijvende participatie, maar het letterlijk delen van macht en middelen met de mensen om wie het gaat. Onderzoeken van Tilburg University en literatuurstudies laten zien dat dit soort participatie, en het betrekken van inwoners bij de verdeling van budgetten, zorgt voor een sterke toename in ervaren eigenaarschap en langdurig vertrouwen in de politiek.³⁶

We lopen bij participatieprocessen wel geregeld tegen een methodologisch probleem aan: vaak doen vooral de zogenoemde ‘usual suspects’ mee – veelal de hoogopgeleide, oudere man – terwijl kwetsbare doelgroepen, praktisch opgeleiden, nieuwkomers en jonge generaties ondervertegenwoordigd blijven. Dat ondermijnt de legitimiteit van besluiten.³¹ GroenLinks-PvdA is zich hier scherp van bewust en stelt als voorwaarde dat participatietrajecten actief inclusief moeten zijn. Er worden specifieke werkvormen gezocht om de stem van de stille meerderheid en de kwetsbare inwoner in het dorp aan tafel te krijgen.

Right to challenge en een toegankelijke organisatie

Als logisch vervolg op de dorpsvisies omarmt de partij het principe van het ‘Right to Challenge’ (het uitdaagrecht).³⁸ Dit instrument geeft bewonersorganisaties of buurtcollectieven in De Wolden het recht om taken van de gemeente over te nemen, zoals het groenonderhoud van een park, de exploitatie van een sportvoorziening of onderdelen van de huishoudelijke Wmo-zorg. Voorwaarde is dat zij kunnen aantonen dat ze het beter, efficiënter of met meer sociale meerwaarde kunnen uitvoeren tegen hetzelfde budget.

Dit verandert de verhoudingen blijvend: de inwoner is niet langer consument of ‘klant’ van het gemeentehuis, maar wordt gezien als een onmisbare mede-eigenaar (producent) van het lokale beleid.³⁶

Tot slot vraagt dit alles om een grote verandering van de ambtelijke cultuur zelf. Het gemeentehuis moet in alle vezels dienstbaar, laagdrempelig en begrijpelijk worden georganiseerd.⁷

We introduceren wekelijkse, fysieke inloopspreekuren in dorpshuizen of bibliotheken. Zo hoeft een inwoner met een zorgvraag of een innovatief idee niet meer de afstandelijke reis naar het raadhuis in Zuidwolde te maken, maar kan die in het eigen dorp een bekend, ambtelijk gezicht aanspreken. We rekenen af met verhullende, academische ambtenarentaal en ondoorgrondelijke bureaucratische formulieren. Communicatie gebeurt voortaan op helder B1-niveau, zodat wet- en regelgeving voor iedereen, ongeacht afkomst of opleidingsniveau, begrijpelijk is.

Systemen aan de achterkant van de organisatie worden slim gekoppeld volgens het ‘tell us once’-principe. Inwoners die op zoek zijn naar zorghulp worden niet langer als een nummer van het kastje naar de muur gestuurd door verschillende instanties.⁷

We geloven in de voordelen van digitalisering en een doorontwikkelde online ‘Sociale Kaart’. Maar menselijk contact blijft de basis. De digitale dienstverlening is altijd een aanvulling. Voor elke online route is er een volwaardig, persoonlijk, telefonisch of fysiek alternatief voor inwoners die moeite hebben met het beeldscherm. Jouw privacy en persoonlijke gegevens zijn daarbij geen bijzaak, maar worden structureel gewaarborgd via hoge standaarden van ‘privacy by design’.⁷

Conclusie: samen kiezen voor onze toekomst

De koers die GroenLinks-PvdA De Wolden voor de komende vier beleidsjaren heeft uitgezet, getuigt van lef, visie en maatschappelijk mededogen. Het vormt een fundamentele, bijna filosofische breuk met een bestuurscultuur die decennialang teerde op doorgeschoten marktwerking, het voor zich uitschuiven van harde ecologische grenzen en een diepgeworteld bureaucratisch wantrouwen richting inwoners.

Door de kwetsbare ecologische en hydrologische draagkracht van ons Drentse landschap weer als fundament te kiezen, beschermen we de levensvatbaarheid van onze lokale landbouw en de fysieke gezondheid van de generaties na ons. Door volkshuisvesting weer op te eisen als een stevige, publieke taak, zorgen we ervoor dat jongeren en starters in hun geliefde dorp kunnen blijven. Ouderen kunnen waardig doorstromen in sociale hofjes en speculatie met een grondrecht wordt teruggedrongen.

Door een ongekend niveau van zeggenschap, financiële middelen en bestuurlijk vertrouwen rechtstreeks te decentraliseren naar dorpsgemeenschappen en bewonerscollectieven, dichten we de kloof tussen systeemwereld en leefwereld.

Dit partijprogramma onderstreept dat de groene, ecologische transitie en sociale rechtvaardigheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Er is geen tegenstelling tussen het beschermen van ons unieke Woldense landschap en het garanderen van een toereikend inkomen. Het is geen binaire keuze tussen de belangen van een vitale landbouw of het realiseren van woningbouw, en geen strijd tussen de behoeften van jong en oud.

Het is een stevig verankerd, wetenschappelijk onderbouwd én lokaal gedragen inzicht dat we de grote uitdagingen van deze tijd op het Drentse platteland alleen aankunnen als we het samen doen.

Dit document is geen kille verkiezingsbelofte, maar een doordacht, praktisch, goed gefinancierd en wetenschappelijk gestut actieplan voor een veerkrachtig, solidair en weerbaar De Wolden. Een gemeente waarin niet zielloze procedures, Excelsheets of bureaucratische regels leidend zijn, maar jij als inwoner centraal staat.

De keuze in 2026 is aan ons allemaal. Laten we opstaan en actief meebouwen aan een toekomst waarin we vanzelfsprekend en structureel omzien naar elkaar: voor nu, voor morgen en voor de generaties die na ons in De Wolden mogen opgroeien.