Rust, ruimte en routes: waarom zacht toerisme de economische motor van De Wolden is

Wat is een diepteblog? In onze diepteblogs laten we zien hoe onze voorstellen uit het partijprogramma zijn onderbouwd, met inhoud en duidelijke bronverwijzingen. Het zijn langere long reads voor iedereen die wil weten welke keuzes we voor De Wolden willen maken als we daarvoor gekozen worden.

De druk op de ruimte in Nederland is groot. Ook in De Wolden botsen woningbouw, economie, energie en natuur dagelijks op elkaar. Toch hoeft dat geen keuze tussen groei of landschap te zijn. In onze gemeente zijn rust, ruimte en een herkenbaar landschap juist economisch kapitaal: ze trekken bezoekers, houden dorpen leefbaar en geven ondernemers bestaanszekerheid.¹

Dat is de kern van zacht toerisme: kleinschalig, natuurgericht en passend bij de draagkracht van een gebied. Het is het tegenovergestelde van massatoerisme dat de omgeving uitput.

Recente data laat zien dat dit model werkt. Het beschermt natuur en levert tegelijk stabiele inkomsten, banen en voorzieningen op in dorpen. Juist die combinatie maakt De Wolden aantrekkelijk voor bezoekers en ondernemers.¹

De Wolden als het belangrijke groene hart van Regio Zwolle

De Wolden telt in 2026 24.826 inwoners en ligt als groen hart in Regio Zwolle.²¹ In het Ruimtelijk Toekomstperspectief 2040 zoekt de regio naar balans tussen verstedelijking, economie, bereikbaarheid en klimaatadaptatie.⁵ Tegelijk staan tot 2040 circa 50.000 woningen gepland.⁵

Juist daarom is de rolverdeling belangrijk: stedelijke knooppunten dragen de zware verstedelijking, De Wolden bewaakt groene ruimte, ecologische buffering en recreatieve kwaliteit. Het principe 'de juiste functie op de juiste plaats' helpt daarbij: ontwikkeling past zich aan landschap en watersysteem aan, niet andersom.¹ Zo rem je verdozing en bescherm je het toeristisch verdienvermogen.⁷¹

Deze visie wordt ondersteund door de inzichten uit de Regio Zwolle Monitor 2025, die jaarlijks het reilen en zeilen van de regio in beeld brengt aan de hand van statistieken rondom brede welvaart, economisch verdienvermogen en een duurzame leefomgeving.⁹ Uit deze brede welvaartsbenadering blijkt steevast dat een aantrekkelijke, groene leefomgeving een van de belangrijkste vestigingsvoorwaarden is voor zowel hoogwaardige, innovatieve bedrijven als voor talentvolle werknemers. GroenLinks-PvdA kiest ervoor om vooral bedrijven te verwelkomen die deze kwaliteiten versterken en passen bij een groene, hoogwaardige omgeving, zoals creatieve ondernemingen en duurzame innovators.¹ Het landschap is het product, en dat product dient te allen tijde beschermd te worden.

De harde economische cijfers achter de zachte vrijetijdseconomie

Dat landschappelijke kwaliteit direct en kwantificeerbaar vertaalbaar is in harde economische waarde, wordt bewezen door recente statistische data. In het jaar 2025 brachten circa 2,2 miljoen toeristen in totaal ongeveer 7,7 miljoen overnachtingen door in de provincie Drenthe.¹¹ Dit vertegenwoordigt een stabiele markt, waarbij opvalt dat de groei in buitenlandse gasten met 3 procent toenam, terwijl het aantal binnenlandse gasten met 1 procent groeide.¹¹ De vrijetijdseconomie is daarmee allang geen marginale sector meer, maar een belangrijke, belangrijke pijler onder de regionale en lokale welvaart.

De cijfers zijn duidelijk. De vrijetijdssector in Drenthe levert ruim 1 miljard euro aan bestedingen en circa 17.000 banen (1 op 13 banen).¹³ Fietsers en wandelaars zijn daarbij extra relevant: een fietstrektocht levert gemiddeld 77 euro per persoon per dag op, tegenover 53 euro bij een gemiddelde binnenlandse vakantie.¹⁴ Dat maakt deze doelgroep economisch zeer waardevol voor De Wolden.

Het faciliteren van dit zachte toerisme genereert een krachtig economisch multiplicatoreffect in de lokale dorpskernen. Een investering van de gemeente in een veilig en goed onderhouden wandel-, fiets- of ruiterpad levert niet uitsluitend directe inkomsten op voor de nabijgelegen verblijfsaccommodaties. De bestedingen vloeien direct door in de haarvaten van de lokale economie.¹ De lokale warme bakker verkoopt meer broodjes, de fietsspecialist verhuurt en repareert meer e-bikes, de buurtsupermarkt ziet de omzet stijgen, en de dorpskroeg of theetuin stroomt vol met passanten.

Deze indirecte economische stimulans heeft een belangrijk effect voor kleine kernen. De toeristische vraag zorgt er namelijk voor dat lokale ondernemers en voorzieningen een hogere drempelwaarde behalen.¹⁵ Dit betekent in de praktijk dat winkels, horecagelegenheden en maatschappelijke voorzieningen open kunnen blijven, die anders wegens een krimpende of vergrijzende lokale bevolking onherroepelijk hun deuren zouden moeten sluiten. Toerisme fungeert hier dus als een noodzakelijke, onzichtbare subsidie op de leefbaarheid voor de eigen inwoners van dorpen als Ruinen, Ruinerwold, Koekange, De Wijk en Zuidwolde.¹

Onderzoek van het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) naar de potentie van plattelandsvakanties bevestigt bovendien dat de vraag naar dit specifieke type vakantie substantieel groeit, met name onder Duitse en Vlaamse gasten.¹⁶ Deze bezoekers zoeken niet naar schreeuwerige attractieparken, maar specifiek naar rust, hoogwaardige wandel- en fietsmogelijkheden, en authentieke streekproducten. De tijd dat de traditionele massale camping de onbetwiste eerste keuze was, lijkt voor deze specifieke, kapitaalkrachtige doelgroep deels voorbij. Hun voorkeur verschuift merkbaar naar unieke, kleinschalige vakantiehuisjes, boerderijkamers, appartementen en comfortabele Bed and Breakfasts.¹⁶ De gemeente De Wolden is, met haar bewuste landschappelijke inrichting en scherpe focus op hoogwaardige natuurbeleving, exact gepositioneerd om deze rendabele, maar ecologisch bewuste doelgroep optimaal te bedienen.

Toegankelijkheid als belangrijke harde eis voor een inclusieve vrijetijdseconomie

Een werkelijk duurzame, sociale en toekomstgerichte lokale economie sluit per definitie niemand uit. Het succesvol faciliteren van zacht toerisme vereist daarom gerichte, doordachte investeringen in de openbare infrastructuur, in het bijzonder in een uitstekend en aaneengesloten netwerk van wandel-, fiets- en ruiterpaden dat de dorpen en natuurgebieden naadloos met elkaar verbindt. Daarbij geldt fysieke toegankelijkheid in de visie van De Wolden als een belangrijke, harde eis en voorwaarde, in plaats van een optionele luxe of een sluitpost op de begroting.¹

Toegankelijkheid is geen luxe, maar basisvoorwaarde. Door vergrijzing en fysieke beperkingen groeit de groep inwoners en bezoekers die afhankelijk is van toegankelijke routes en voorzieningen.¹⁷ Ook economisch is dit groot: toegankelijk toerisme vertegenwoordigt wereldwijd bijna 150 miljard euro en groeit jaarlijks met meer dan 7 procent.¹⁷ Wie inclusief ontwerpt, bouwt dus aan sociale en economische toekomst.

Personen met specifieke toegankelijkheidsbehoeften zijn bovengemiddeld reisbereid en trouw aan bestemmingen die hun zaken goed op orde hebben, maar zij lopen in de praktijk nog continu tegen onzichtbare en zichtbare fysieke drempels aan.¹⁷ Elke fysieke drempel die in het Drentse landschap wordt weggenomen, opent letterlijk de deuren naar een loyale markt die tot nu toe grotendeels onbenut bleef. Het is een volstrekte illusie te denken dat investeren in toegankelijkheid uitsluitend een kostenpost is; het is een stevige economische investering met een hoog rendement.

In de regio zijn inmiddels concrete voorbeelden te vinden van deze aanpak. Het 'Familiepad Ruinen', gelegen in de boswachterij Ruinen, laat zien wat toegankelijk en natuurgericht toerisme in de praktijk vraagt.¹⁸ Deze specifieke wandelroute heeft een lengte van 2,1 tot 2,3 kilometer en is volledig voorzien van een halfverhard en vlak betonpad.¹⁸ Het pad is minutieus ontworpen zonder drempels, steile hellingen of hinderlijke boomwortels, waardoor het optimaal begaanbaar is voor rolstoelen, scootmobielen en kinderwagens.¹⁸ De wandeling voert de bezoeker langs weidse heidevelden, woeste gronden en het idyllische Bovenveen, waarbij strategisch geplaatste bankjes regelmatige rustmomenten garanderen.¹⁸ Ook het nabijgelegen Nationaal Park Dwingelderveld en het Holtingerveld in de regio investeren zwaar in dergelijke wielvriendelijke faciliteiten.¹⁹

Een dergelijke doordachte inrichting van het landschap draagt direct bij aan de realisatie van een solidaire, inclusieve gemeenschap waarin iedereen, ongeacht leeftijd of fysieke gesteldheid, kan deelnemen aan de helende en verbindende werking van natuurbeleving. Het aanleggen van substantieel meer rolstoelvriendelijke paden en het onvoorwaardelijk verplicht stellen van integrale toegankelijkheid bij alle openbare gebouwen, pleinen en recreatieve voorzieningen, verzekert dat de vrijetijdseconomie in De Wolden werkelijk open en gastvrij is voor álle generaties.¹ Een drempel, hoe klein ook, mag simpelweg nooit de reden zijn dat een inwoner of gast niet kan deelnemen aan het sociale en recreatieve leven.

Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) als ruimtelijke en economische kans

In het buitengebied stoppen of veranderen veel agrarische bedrijven door strengere eisen rond stikstof, water, klimaat en natuur, plus schaalvergroting en gebrek aan opvolging.¹ Daardoor neemt Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) snel toe. Zonder sturing volgen leegstand, verval en in het slechtste geval ondermijning via leegstaande schuren.²⁰

Juist hier biedt functieverandering perspectief. Door erven een passende nieuwe bestemming te geven, zoals kleinschalige recreatie, maatschappelijke functies of wonen, blijft het landschap in gebruik en vitaal. Provinciale en lokale kaders bieden daar inmiddels meer ruimte voor.²² Het principe is helder: 'ja, mits'.¹ Nieuwe initiatieven moeten de ruimtelijke kwaliteit versterken, niet aantasten.¹

Deze transformatie van het buitengebied creëert diepgaande en positieve tweede-orde effecten voor de gehele plattelandseconomie:

1. Gezonde en gediversifieerde verdienmodellen voor de agrariër: Voor agrarische ondernemers die bewust willen of moeten extensiveren (bijvoorbeeld de overstap naar biologische of natuurinclusieve landbouw, met minder vee per hectare), biedt agro-toerisme, educatie, of de verhuur van boerderijkamers een essentiële, stabiele inkomstenbron naast de reguliere voedselproductie.¹ Deze inkomsten maken de transitie naar een ecologisch duurzamer boerenbedrijf financieel haalbaar en verminderen de afhankelijkheid van fluctuerende wereldmarktprijzen voor bulkproducten.
2. Behoud en herstel van landschappelijke en culturele identiteit: In plaats van het rücksichtslos slopen van oude, karakteristieke Drentse schuren, of het laten verkrotten van waardevolle erven omdat het onderhoud onbetaalbaar is geworden, zorgt de herbestemming ervoor dat het historisch aanzicht van het typische esdorpenlandschap en de authentieke lintbebouwing bewaard blijft.²² Er worden middelen gegenereerd om daken te herstellen en erven groen in te richten. Dit is exact de rurale esthetiek en sfeer die de bewuste toerist aantrekt en waardeert.
3. Natuurlijke en organische spreiding van toerisme: Door kleinschalige verblijfsrecreatie harmonieus te verspreiden over het grote buitengebied van De Wolden, voorkomt men effectief de overbelasting en filevorming bij specifieke, kwetsbare toeristische hotspots. Het zorgt voor een organische, rimpelloze spreiding van bezoekersstromen over de gehele gemeente, waardoor de rust gewaarborgd blijft en het draagvlak onder de eigen inwoners behouden wordt.¹³

De charme en aantrekkingskracht van dit specifieke aanbod is onmiskenbaar groot. Recreanten waarderen accommodaties zoals luxe glamping-tenten, tiny houses, en unieke overnachtingsplekken midden in het groen in hoge mate, wat zich direct weerspiegelt in hoge gemiddelde gastwaarderingen voor verblijfsrecreatie in de Drentse regio.²⁶ Voorbeelden uit de praktijk, zoals de diverse 'charmecampings' in De Wolden, landclubs en natuurcampings in Ruinen en Echten, tonen aan dat ondernemers succesvol inspelen op de wens naar persoonlijke aandacht, rust en een idyllische setting.²⁶ In dit model wordt het landschap niet belast of geëxploiteerd door de recreant, maar wordt de bezoeker integraal onderdeel van datzelfde landschap, met respect voor de natuur en de omwonenden.

Natuurherstel en verregaande klimaatadaptatie als fundament

Een sterke, toekomstbestendige vrijetijdseconomie hangt niet in een vacuüm; zij is onlosmakelijk en symbiotisch verbonden met een gezonde, biodiverse en sterke natuurlijke omgeving. Toeristen reizen niet naar De Wolden voor asfalt en beton; zij komen voor de rijkdom van het groen, de eeuwenoude bomen, de zeldzame weidevogels en de grote rust van een schone, frisse lucht. Het fundament onder de toeristische en economische strategie van de gemeente is daarom noodzakelijkerwijs stevig verankerd in ambitieus natuurherstel en verregaande klimaatadaptatie.¹

De catastrofale en ontwrichtende gevolgen van de wereldwijde klimaatverandering, zoals de steeds heter en droger wordende zomers afgewisseld met periodes van extreme en hevige neerslag, zijn inmiddels een dagelijkse, voelbare realiteit geworden.²⁹ Deze extremen hebben een directe, negatieve impact op de agrarische opbrengsten, de waterveiligheid en de belevingswaarde van het landschap. Om de leefomgeving in De Wolden werkelijk klimaatbestendig te maken voor de komende decennia, is een integrale en belangrijke herziening van het lokale hydrologische systeem en het grondgebruik een belangrijke vereiste. Het eenvoudige maar doeltreffende devies "steen eruit, groen erin" vormt hierbij de leidraad voor de bebouwde kom.¹

De gemeente hanteert bovendien de ambitieuze 3-30-300 vuistregel voor een gezonde inrichting van alle wijken en dorpen: vanuit elk huis moet men minimaal zicht hebben op 3 volwassen bomen, elke buurt moet voor minimaal 30 procent uit sterk groen en bladerdek bestaan, en iedere inwoner moet op maximaal 300 meter afstand van een rustige, groene plek of park wonen.¹ Deze ogenschijnlijk simpele richtlijn verbetert het microklimaat in de dorpen drastisch door te zorgen voor natuurlijke schaduw en verkoeling tijdens hittegolven, en door een sterk verbeterde opvangcapaciteit voor regenwater, waarbij tevens groene daken en waterdoorlatende bestrating worden gestimuleerd.¹

De sleutelrol en wedergeboorte van beekdalsystemen

Buiten de dorpskernen, in het uitgestrekte buitengebied, spelen de oeroude natuurlijke beekdalsystemen een werkelijk cruciale rol in zowel de noodzakelijke klimaatadaptatie als de verhoging van de landschapsbeleving. De grootschalige herstelprojecten die momenteel plaatsvinden rondom de stroomgebieden van de Reest en het Oude Diep illustreren op indrukwekkende wijze hoe het in ere herstellen van deze eeuwenoude landschapsstructuren in de praktijk werkt.³⁰

In het Reestdal wordt het beekdalsysteem hersteld met ingrepen die water vasthouden en natuur terugbrengen: minder snelle afvoer, vernatting, gedempte sloten en ruimte voor een meanderende beek.³¹ In het Oude Diep gaat het om circa 700 hectare herinrichting voor natuur en waterberging, van Mantinge tot Echten.³¹ De beoogde terugkeer van de otter in 2027 is daarbij een duidelijke kwaliteitsindicator.³¹

Deze ingrepen versterken biodiversiteit en economie tegelijk. Gezonde beeksystemen vangen piekbuien op en beperken droogteschade.³³ Voor recreatie betekent dit een robuuster en aantrekkelijker landschap, met meer variatie en hogere natuurkwaliteit.³¹ Dat is precies wat wandelaars en fietsers zoeken.

De harde economische waarde van ecosysteemdiensten

De ouderwetse en cynische gedachte dat investeren in natuur alleen maar geld kost en economische ontwikkeling in de weg staat, is door de wetenschap en de economische feiten inmiddels allang en definitief achterhaald. Het gerenommeerde Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kwantificeren jaarlijks de belangrijke maatschappelijke en economische baten van de natuur via de zogeheten 'ecosysteemdiensten'.³⁵ Dit concept benadert de natuur niet als een kostenpost, maar als 'natuurlijk kapitaal' dat waardevolle diensten levert aan de economie en de maatschappij.

Uit de cijfers van het CBS blijkt dat in 2022 de totale sociaal-economische gebruikswaarde van alle diensten die door ecosystemen in Nederland werden geleverd, werd geschat op een duizelingwekkende 15,1 miljard euro.³⁵ Binnen deze miljardenberekeningen vertegenwoordigen specifiek natuurrecreatie en natuurtoerisme de belangrijke leeuwendeel van de waarde.

Wanneer een vooruitstrevende gemeente als De Wolden structureel investeert in het verankeren van de 'Basiskwaliteit Natuur' in het Omgevingsplan, het consequent planten van inheemse bomen (één nieuwe boom per inwoner per jaar), het wettelijk verankeren van chemievrije bufferzones rondom kwetsbare kernen en scholen, en het aanleggen van uitgestrekte ecologische verbindingszones, dan is zij dus niet louter aan het subsidiëren of 'groen aan het doen'.¹ Zij is op dat moment keihard en direct aan het investeren in haar eigen belangrijke economische infrastructuur.

Onderzoeken van onder meer Urgenda laten zien dat een overgang naar natuurinclusiever landgebruik financieel loont.³⁸ Maatregelen zoals landschapselementen op minimaal 10 procent van het areaal en minder pesticiden en fossiele kunstmest leveren grote maatschappelijke baten op.³⁸ De besparingen op gezondheid en milieu worden geraamd op circa 12 miljard euro.⁴⁰ Schone lucht, biodiversiteit, rust en donkerte blijven bovendien kernkwaliteiten voor bewoners en verblijfstoeristen.¹

De lokale kringloop: Hoogwaardige banen, belangrijke voorzieningen en bestaanszekerheid voor iedereen

Het zachte toerisme en het beheer van het groene landschap vormen geenszins een geïsoleerde, elitaire economische zuil; het systeem fungeert als een breed draaiend vliegwiel voor de totale, zorgzame lokale gemeenschap. De indrukwekkende economische baten die voortvloeien uit het vermarkten van rust en ruimte vloeien direct, via de haarvaten van de lokale samenleving, terug in de drie belangrijke pijlers van lokaal welzijn: leefbaarheid, sociale cohesie en onvoorwaardelijke bestaanszekerheid voor iedereen.¹

Een belangrijke en groeiende vrijetijdseconomie creëert een diverse, lokaal gewortelde arbeidsmarkt. Dit succesverhaal gaat veel verder dan uitsluitend het creëren van gespecialiseerde banen voor hoogopgeleiden of innovatieve ondernemers in de agrarische sector. Integendeel: de brede horecasector, de vele recreatieparken, het permanente onderhoud van het uitgestrekte landschap en de lokale detailhandel bieden een gigantisch, laagdrempelig scala aan werkgelegenheid op alle opleidingsniveaus. Voor inwoners die door omstandigheden een drempel of afstand tot de reguliere arbeidsmarkt ervaren, vormt de toenemende verwevenheid van duurzaam toerisme, lokaal landschapsonderhoud en circulaire ambacht een uitstekende kans op volwaardige en zinvolle participatie.

STARK speelt hierin een sleutelrol.¹ Niet als eindstation, maar als opstap naar werk en meedoen. Via natuurbeheer, onderhoud van fietspaden en ondersteunende functies in recreatie worden inwoners duurzaam begeleid naar passend werk. Dat versterkt zelfvertrouwen, bestaanszekerheid en sociale integratie, ook voor nieuwkomers en statushouders.¹

Daarnaast, en minstens zo belangrijk, legitimeert en financiert de constante toeristische toestroom in de lente- en zomermaanden de instandhouding van hoogwaardige lokale en maatschappelijke voorzieningen die het hele jaar door open moeten blijven. Het operationeel en financieel in stand houden van relatief dure publieke voorzieningen zoals de gemeentelijke zwembaden (inclusief het onschatbare, levensreddende maatschappelijke doel van gegarandeerd schoolzwemmen voor elk kind), de lokale bibliotheken die zich steeds meer transformeren tot bruisende culturele en educatieve ontmoetingsplekken, en de belangrijke dorpshuizen in kernen als Ruinen, Zuidwolde en De Wijk, wordt financieel en maatschappelijk vele malen haalbaarder wanneer de structurele gebruikersgroep substantieel wordt vergroot door de bestedingen en de aanwezigheid van recreanten.¹

Hier raakt economie direct aan naoberschap. Een dorp met voorzieningen, werk en ontmoetingsplekken blijft een dorp waar generaties elkaar treffen. Jongeren vinden er bijbanen, nieuwkomers leren er de taal in de praktijk en ouderen houden een vertrouwde plek om elkaar te zien.¹ Toerisme ondersteunt die basis, doordat het lokale omzetten en voorzieningen in stand houdt.

Beleidsmatig aantrekkelijk: Zelfbewuste regie op de eigen toekomst

Om dit ecosysteem van hoogwaardige natuur en een lokale economie duurzaam te laten functioneren, is consequent en actief overheidsbeleid noodzakelijk. Het bestuurlijke concept van het 'aantrekkelijkheid' houdt in dat een gemeente door haar onwrikbare, strenge ruimtelijke en ecologische keuzes (het gecreëerde aanbod) precies díe doelgroepen, bedrijven en inwoners aantrekt die als een puzzelstuk passen bij de gewenste identiteit en langetermijnvisie van het gebied (de vraag).

Door te kiezen voor een energieneutrale toekomst, het consequent stimuleren van natuurlijke materialen bij alle nieuwbouwprojecten (het zogeheten biobased bouwen met hennep, stro en hout), het in ere herstellen van de kapvergunning ter onvoorwaardelijke bescherming van monumentale volwassen bomen, en het resoluut uitsluiten van zwaar chemisch-intensieve en niet-grondgebonden landbouw zoals de niet-biologische, omstreden lelieteelt, profileert de gemeente De Wolden zich als een belangrijke landelijke voorloper in gezond, groen en toekomstbestendig leven.¹

Dit duidelijke, heldere beleid schrikt vanzelfsprekend dat type ondernemers af dat uitsluitend op zoek is naar goedkope vierkante meters voor anonieme distributiedozen, het huisvesten van malafide uitzendbureaus of sterk vervuilende, luidruchtige industrie. Maar tegelijkertijd trekt dit kristalheldere, groene profiel creatieve bedrijven, pioniers in duurzame landbouwinnovatie, jonge bewuste gezinnen en hoogopgeleide recreanten aan als een grote magneet. Zij zijn wanhopig op zoek naar exact die rust, ruimte, schone lucht en leefkwaliteit die in de rest van het steeds verder dichtgeslibde, geasfalteerde Nederland en in de oververhitte stedelijke knooppunten van de Regio Zwolle in rap tempo schaars, onbetaalbaar of simpelweg onvindbaar is geworden.¹

De gemeente moet hierin niet alleen toetsen, maar ook mogelijk maken. Met het 'ja, mits'-principe help je bewoners, initiatieven en boeren die willen verduurzamen of verbreden.¹ Als een erf deels verandert naar natuurcamping met bodemherstel, poelen en bloemranden, horen regels dat proces te begeleiden in plaats van te blokkeren.¹

Echte regie betekent ook investeren in een eerlijke energietransitie. Inpassing van opwek moet passen bij landschap en leefomgeving: geen grootschalige horizonvervuilende windparken, wel zon op daken, boven parkeerplaatsen, dubbel ruimtegebruik en lokale energiehubs in coöperatief eigendom.¹ Zo blijft opbrengst lokaal, daalt energiearmoede en blijft meer bestedingsruimte in de dorpen.¹

Conclusie: Een verbindende visie waarin economie, ecologie en welzijn elkaar sterk versterken

De grondige analyse van de actuele regionale economie, de demografische toerismetrends, de grote financiële waarde van de natuurlijke ecosysteemdiensten en de noodzaak tot ruimtelijke klimaatadaptatie toont aan dat de toekomst van een vooruitstrevende gemeente als De Wolden niet ligt in het krampachtig kopiëren van achterhaalde, stedelijke industrialisatiemodellen of het faciliteren van zielloze massabouw. De daadwerkelijke, duurzame kracht en het grote economische kapitaal van dit gebied schuilt letterlijk en figuurlijk in de bodem onder onze voeten: in de eeuwenoude bomen, de meanderende beekdalen van de Reest en het Oude Diep, de uitgestrekte ruimte, de donkere nachten, en vooral in de belangrijke bereidheid van de hechte gemeenschap om hier zorgvuldig, met liefde en visie, mee om te gaan.

Het zogenaamde zachte, duurzame toerisme fungeert in dit complexe web als het verbindende element tussen al deze maatschappelijke factoren. Het is de economische vertaling van de ogenschijnlijk zachte waarden van rust en ruimte. Door fors te investeren in een fijnmazig, perfect onderhouden en volledig rolstoeltoegankelijk netwerk van routes, door innoverende boeren en ondernemers ruimhartig de planologische vrijheid te geven om vrijkomende agrarische bebouwing in harmonie met de omgeving om te vormen tot hoogwaardige, kleinschalige recreatie, en door water en natuur zonder terughoudendheid weer de ruimte te geven die het nodig heeft om ons te beschermen tegen klimaatverandering, ontstaat een zelfversterkend economisch en ecologisch mechanisme.

In dit model betaalt de tevreden toerist, zowel direct als indirect, structureel mee aan het dure landschapsonderhoud, het vergroten van de biodiversiteit, het herstel van monumentale boerderijen en het openhouden van de essentiële lokale dorpsvoorzieningen. De lokale inwoner, van jong tot oud, profiteert op zijn beurt maximaal van een levendig, veilig en bruisend dorp, ruime werkgelegenheid op elk denkbaar niveau, een krachtig sociaal vangnet en een gezonde, schone leefomgeving die de gezondheidszorgkosten decimeert.

In deze omvattende, sociaal-groene visie is het traditionele politieke strijdpunt — het moeten kiezen tussen óf de bouw van betaalbare woningen, óf de toekomst van de landbouw, óf het behoud van kwetsbare natuur, óf de groei van de lokale economie — definitief een valse, schadelijke tegenstelling gebleken. Met de juiste, moedige keuzes in de ruimtelijke ordening, waarbij de ecologische draagkracht van de aarde altijd onvoorwaardelijk leidend is, versterken deze ogenschijnlijk strijdige domeinen elkaar juist op grote wijze.¹

Het met visie en daadkracht koesteren van het groene hart van de dynamische Regio Zwolle, het omarmen van inclusiviteit, en het massaal investeren in zacht, toegankelijk en duurzaam toerisme is daarmee geen idealistische, linkse hobby voor dromers. Het is in de realiteit van 2026 de harde, belangrijke en enige levensvatbare economische motor. Het is het sterke mechanisme dat de leefbaarheid in de dorpen bewaakt, de brede bestaanszekerheid van alle burgers garandeert, de gezondheid van de natuur herstelt, en het beroemde Drentse 'naoberschap' voor zowel de huidige als de vele nog komende generaties veiligstelt en tot in de verre toekomst garandeert.

Geciteerd werk

1. PartijprogrammaGroenLinks-PvdA De Wolden
2. Gemeente De Wolden in cijfers en grafieken - AlleCijfers.nl, 2026, https://allecijfers.nl/gemeente/de-wolden/
3. Regio Zwolle, 2026, https://cdn.prod.website-files.com/651d1c0b23ee2d3ef7a91e08/675c0a4ec93ee9ab3ba97a94_HOOFDRAPPORT%20Regio%20Zwolle%20Monitor_2024_DIGITAAL_lr.pdf
4. SAMEN AAN ZET!, 2026, https://cdn1.site-media.eu/images/document/5813807/SamenaanzetToekomstvisie2022-2040vangemeenteDeWoldenONTWERP.pdf
5. Ruimtelijke Ontwikkeling - Regio Zwolle, 2026, https://www.regiozwolle.nl/waar-werken-wij-aan/ruimtelijke-ontwikkeling
6. Regio Zwolle en Rijk stellen Uitvoeringsagenda vast | Ruimtelijke ordening Nederland, 2026, https://www.ruimtelijkeordening.nl/actueel/nieuws/2025/06/19/regio-zwolle-en-rijk-stellen-uitvoeringsagenda-vast
7. Milieu impact van de toerismesector - CBS, 2026, https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2025/milieu-impact-van-de-toerismesector?onepage=true
8. Ruimtelijke Economische Visie - Regio Zwolle, 2026, https://www.regiozwolle.nl/waar-werken-wij-aan/economie-en-arbeidsmarkt/ruimtelijke-economische-visie
9. Regio Zwolle Monitor 2025 - HBO Kennisbank, 2026, https://hbo-kennisbank.nl/details/sharekit_windesheim:oai:surfsharekit.nl:a7503560-6434-4569-925b-60b80020a887
10. Regio Zwolle Monitor 2025, 2026, https://www.regiozwolle.nl/bibliotheek/downloads/regio-zwolle-monitor-2025
11. Feiten & cijfers - Marketing Drenthe, 2026, https://www.marketingdrenthe.nl/leren/feiten-cijfers
12. 2026, https://www.marketingdrenthe.nl/leren/feiten-cijfers#:~:text=In%202025%20brachten%202%2C2,binnenlandse%20gasten%20met%201%25%20toenam.
13. Recreatieschap Drenthe-begroting-2025 - Gemeente Tynaarlo, 2026, https://raad.tynaarlo.nl/documenten/Recreatieschap-Drenthe-begroting-2025.pdf
14. Landelijke kennisrapportage Recreatief fietsen 2025 | Fietsplatform, 2026, https://www.fietsplatform.nl/wp-content/uploads/2025/10/Landelijke-kennisrapportage-recreatief-fietsen-2025.pdf
15. Evolutie van het toeristisch product van de gemeente Ede - Utrecht University Student Theses Repository Home, 2026, https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/7400/Scriptie%20definitief.pdf?sequence=1
16. NBTC ziet grote potentie voor plattelandstoerisme in Nederland - Pretwerk, 2026, https://pretwerk.nl/recreatie-actueel/nbtc-ziet-grote-potentie-voor-plattelandstoerisme-in-nederland/84218/
17. 'Toerisme is pas echt toekomstbestendig als het toegankelijk is voor iedereen' - Inholland, 2026, https://www.inholland.nl/nieuws/toerisme-is-pas-echt-toekomstbestendig-als-het-toegankelijk-is-voor-iedereen/
18. Wielvriendelijke wandelroutes - voor rolstoelgebruikers... - Drenthe, 2026, https://www.drenthe.nl/blogs/wielvriendelijke-wandelroutes
19. WIELVRIENDELIJKE WANDELROUTES IN DRENTHE - Het Drentse Landschap, 2026, https://www.drentslandschap.nl/openen-downloadbaar-bestand-prs/wielvriendelijke-route-lang
20. Wandelroute familiepad- Dwingelderveld - Staatsbosbeheer, 2026, https://www.staatsbosbeheer.nl/uit-in-de-natuur/wandelroute-familiepad-dwingelderveld
21. Beleidskader Ruimte voor Ruimte Gemeente Emmen - officiële bekendmakingen | Overheid, 2026, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2025-311676.pdf
22. Provinciaal blad 2025, 4415 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen, 2026, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/prb-2025-4415.html
23. Nieuwe visie op vrijkomende agrarische bebouwing: samen werken aan een toekomstbestendig buitengebied - Gemeente De Ronde Venen, 2026, https://www.derondevenen.nl/Bestuur_en_organisatie/Actueel/Nieuws/Nieuwe_visie_op_vrijkomende_agrarische_bebouwing_samen_werken_aan_een_toekomstbestendig_buitengebied
24. Visie Vrijkomende Agrarische Bebouwing - Gemeente De Ronde Venen, 2026, https://www.derondevenen.nl/Werken_leren_en_ondernemen/Ondernemen_in_De_Ronde_Venen/Visie_op_Vrijkomende_Agrarische_Bebouwing_VAB/Conceptvisie_VAB_DEF.pdf
25. Beleidsnotitie Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) - Repository officiële overheidspublicaties, 2026, https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/CVDR/130926/1/xml/i74015.pdf
26. Camping De Wolden - Kleine campings & natuurcampings - Charmecamping.nl, 2026, https://www.charmecamping.nl/land/nederland/drenthe/de-wolden/
27. DASHBOARD IMPACT TOERISME - Gemeente Westerveld, 2026, https://www.gemeentewesterveld.nl/Alle_onderwerpen/Ondernemen/Recreatie_en_toerisme/Cijfers_en_rapporten/Dashboard_Impact_Toerisme_gemeente_Westerveld.pdf
28. Recreatie 1 en 3 - Gemeente De Wolden, 2026, https://www.dewolden.nl/dossiers/toekomstbestendige-kampeerterreinen/recreatie-1-en-3/
29. Nationale aanpak Klimaatadaptatie gebouwde omgeving - Tweede Kamer, 2026, https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2022D49333
30. Oeroud gebruik van beekdalen geeft natuurherstel vorm - Provincie Drenthe, 2026, https://www.provincie.drenthe.nl/@141959/oeroud-gebruik-beekdalen-geeft/
31. Reestdal: een oude stroombeek in een nieuw jasje | Prolander, 2026, https://www.prolander.nl/projecten/projecten-drenthe/reestdal/
32. Herstel en ontwikkeling in en rond het Oude Diep | Oude Diep, 2026, https://oudediep.drenthe.nl/
33. PBL rapport 500078002 Adaptatiestrategie voor een klimaatbestendige natuur, 2026, https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/500078002.pdf
34. Natuurherstel in het Reestdal dankzij steun van het Cultuurfonds - Het Drentse Landschap, 2026, https://www.drentslandschap.nl/nieuwsbericht-website/natuurherstel-reestdal-dankzij-cultuurfonds
35. 2026, https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/de-gebruikswaarde-van-natuur-in-nederland?onepage=true#:~:text=Waarde%20ecosysteemdiensten%20gestegen%20naar%2015,miljard%20euro%20in%2020223).
36. Economische waardering van natuur en landschap in Zuid-Limburg - Wageningen University & Research eDepot, 2026, https://edepot.wur.nl/584301
37. De gebruikswaarde van natuur in Nederland - CBS, 2026, https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/de-gebruikswaarde-van-natuur-in-nederland?onepage=true
38. landinzicht - grond voor gesprek - Stichting Urgenda, 2026, https://www.urgenda.nl/visie/landinzicht/
39. Landbouw & biodiversiteit - Stichting Urgenda, 2026, https://www.urgenda.nl/themas/landbouw-en-biodiversiteit/
40. Landinzicht - Urgenda, 2026, https://www.urgenda.nl/wp-content/uploads/2025/02/Landinzicht-oktober-2024-lage-resolutie.pdf
41. Landinzicht: 'Landinsight' - ground for a good conversation - YouTube, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=8fZAW3Zsjk4
42. Omgevingsvisie Drenthe 2022, 2026, https://www.provincie.drenthe.nl/publish/pages/121516/w2204260-rew-omgevingsvisie_drenthe_2022-web.pdf